NIEUWS
ZES PERSONEN GESLAAGD VOOR AFÁKA‑OPLEIDING NIVEAU 2
Het Marron Instituut Stichting Sabanapeti maakt hierbij bekend dat zes cursisten het Afáka‑onderwijs op niveau 2 met succes hebben afgerond. Op zaterdag 8 augustus ontvingen zij hun certificaat Afáka niveau 2, een gebeurtenis die een belangrijke mijlpaal vormt in de geschiedenis van het Afákaschrift. Het betreft: Carla Diemont, Suzette Harderwijk, Truus Koningsbloem, Malkia Pakosie, Rashidi Pakosie en Antoine Soleil. Deze zes personen zijn de eersten sinds de tijd waarin da Atumisi Afáka het schrift persoonlijk onderwees die dit gevorderde niveau hebben behaald. Zij hebben allen besloten hun studie voort te zetten op niveau 3, het lerarenniveau.
HISTORISCHE ACHTERGROND
Het Afákaschrift werd ontworpen door da Atumisi Afáka, een Okanisi Marron die het syllabisch schrift in het begin van de twintigste eeuw ontwikkelde. Na zijn overlijden in 1918 werd de verspreiding van het schrift verboden door het hoogste Okanisi‑Marrongezag, naar aanleiding van een ernstige schending van de traditionele normen door pater Franciscus Morssink. Deze had het schrift gebruikt voor missionaire doeleinden en voerde zonder toestemming christelijke rituelen uit bij het graf van da Afáka op een Okanisi‑Marronbegraafplaats (zie: Een korte geschiedenis en de ontwikkeling van het Afáka https://maroonhistory.com/afaka-schrift/)
Het verbod bleef 56 jaar van kracht, tot 1974, toen het werd opgeheven door gaanman Gazon Matodja op verzoek van André R.M. Pakosie, die het schrift wilde leren (zie: Een korte geschiedenis en de ontwikkeling van het Afáka https://maroonhistory.com/afaka-schrift/).
Pakosie trad vervolgens in de leer bij de toenmalige Edebukuman, kabiten Alufaisi Kastioe, die als kind aanwezig was geweest bij het ontwerp van het schrift.
Da Afáka had het schrift aan Alufaisi en diens vader da Abena onderwezen tot niveau 4, het hoogste niveau. Na het overlijden van da Afáka werd da Abena zijn opvolger, en na diens overlijden in 1960 volgde da Alufaisi hem op als Edebukuman. In 1977 wees da Alufaisi, André R.M. Pakosie schriftelijk aan als zijn toekomstige opvolger. Na da Alufaisi’s overlijden in 1993 werd Pakosie overeenkomstig deze de Edebukuman.
UITBREIDING VAN HET AFÁKASCHRIFT
In 1977 kreeg Pakosie de opdracht van Edebukuman Alufaisi om, conform de wens van da Atumisi Afáka, aanvullende tekens te ontwerpen om het schrift uit te breiden tot een volledig en efficiënt systeem. Deze opdracht werd in 2024, na 47 jaar, voltooid. Het Afákaschrift omvat sindsdien meer dan 200 tekens, in plaats van de oorspronkelijke 56 (zie: Een korte geschiedenis en de ontwikkeling van het Afáka https://maroonhistory.com/afaka-schrift/).
STRUCTUUR VAN HET AFÁKA‑ONDERWIJS
Da Atumisi Afáka stelde vier niveaus vast waarop het schrift kan worden geleerd:
- Niveau 1 – Basisniveau
Op dit niveau leert men uitsluitend het Afákaschrift lezen en schrijven.
- Niveau 2 – Gevorderd niveau
Dit niveau omvat verdieping in de materie, waaronder kennis van historische brieven van vroegere Bukuman die nooit openbaar zijn gemaakt of gepubliceerd.
- Niveau 3 – Lerarenniveau
Dit is het op één na hoogste niveau. Alleen personen die niveau 3 met succes afronden, zijn bevoegd om zelfstandig Afáka‑lessen, cursussen of workshops te verzorgen.
- Niveau 4 – Edebukuman‑niveau
Het hoogste niveau, exclusief voorbehouden aan de Edebukuman.
HET PRE‑BASISNIVEAU
Tijdens de periode (1977-2024) waarin aanvullende tekens werden ontwikkeld, werd een tussentijdse niveau, een voorbereidende fase, ingevoerd: het. Hierin leerde men uitsluitend de 56 oorspronkelijke tekens van vóór 1918. Na voltooiing van de aanvullende tekens in 2024 werd het pre‑basisniveau formeel afgeschaft.
BETEKENIS VAN DE RECENTE CERTIFICERING
De zes geslaagden vormen de eerste generatie die, sinds de tijd van da Atumisi Afáka zelf, het gevorderde niveau 2 heeft bereikt. Hun keuze om door te gaan naar niveau 3 betekent dat het Afákaschrift niet alleen behouden blijft, maar ook duurzaam wordt doorgegeven aan toekomstige generaties. De continuïteit van het schrift is daarmee structureel gewaarborgd.
SIX PERSONNES OBTIENNENT LE NIVEAU 2 DE LA FORMATION AFAKA
L’Institut Marron, Fondation Sabanapeti, annonce par la présente que six étudiants ont achevé avec succès le niveau 2 de l’enseignement Afáka.
Le samedi 8 août, ils ont reçu leur certificat Afáka niveau 2, marquant une étape importante dans l’histoire de cette écriture. Il s’agit de Carla Diemont, Suzette Harderwijk, Truus Koningsbloem, Malkia Pakosie, Rashidi Pakosie et Antoine Soleil.
Ils sont les premiers, depuis l’époque où da Atumisi Afáka enseignait personnellement l’écriture, à atteindre ce niveau avancé. Les six ont exprimé leur intention de poursuivre au niveau 3, le niveau d’enseignement.
CONTEXTE HISTORIQUE
L’écriture Afáka fut créée par da Atumisi Afáka, un Marron Okanisi qui développa ce système syllabique au début du XXᵉ siècle. Après son décès en 1918, la diffusion de l’écriture fut interdite par la plus haute autorité Okanisi Marron, à la suite d’une violation grave des normes traditionnelles par le père Franciscus Morssink. Celui‑ci avait utilisé l’écriture à des fins missionnaires et, sans autorisation, accomplit des rites chrétiens sur la tombe d’Afáka dans un cimetière Okanisi Marron (voir: Een korte geschiedenis en de ontwikkeling van het Afáka, disponible à https://maroonhistory.com/afaka-schrift/)
L’interdiction demeura en vigueur pendant 56 ans, jusqu’en 1974, lorsqu’elle fut levée par le gaanman Gazon Matodja, à la demande d’André R.M. Pakosie, désireux d’apprendre l’écriture. Pakosie devint ensuite l’élève de l’Edebukuman de l’époque, kabiten Alufaisi Kastioe, qui avait assisté dans son enfance à la création de l’écriture.
Da Afáka avait enseigné l’écriture à da Alufaisi et à son père da Abena jusqu’au niveau 4, le niveau le plus élevé. Après la mort de da Afáka, da Abena lui succéda, puis à la mort de da Abena en 1960, da Alufaisi devint Edebukuman. En 1977, da Alufaisi désigna officiellement André R.M. Pakosie comme son successeur. À la mort de da Alufaisi en 1993, Pakosie devint Edebukuman conformément à cette désignation.
L’EXPANSION DE L’ECRITURE AFAKA
En 1977, Pakosie reçut la mission d’élargir l’écriture en concevant des signes supplémentaires, conformément à l’intention originelle d’Afáka. Cette mission fut achevée en 2024, après 47 ans de travail. L’écriture Afáka compte désormais plus de 200 signes, contre 56 à l’origine (voir: Een korte geschiedenis en de ontwikkeling van het Afáka, disponible à https://maroonhistory.com/afaka-schrift/).
STRUCTURE DE L’ENSEIGNEMENT AFAKA
Da Atumisi Afáka établit quatre niveaux d’apprentissage:
- Niveau 1 – Niveau de base À ce niveau, l’étudiant acquiert les compétences fondamentales de lecture et d’écriture de l’écriture Afáka.
- Niveau 2 – Niveau avancé Ce niveau implique un approfondissement de la matière, y compris la connaissance de lettres historiques rédigées par d’anciens Bukuman, dont plusieurs n’ont jamais été rendues publiques ni publiées.
- Niveau 3 – Niveau d’enseignement Il s’agit du deuxième niveau le plus élevé. Seules les personnes ayant achevé avec succès le niveau 3 sont habilitées à dispenser de manière autonome des cours, formations ou ateliers Afáka.
- Niveau 4 – Niveau Edebukuman Le niveau le plus élevé, réservé exclusivement à l’Edebukuman.
LE NIVEAU PRE‑BASIQUE
Au cours de la période 1977–2024, durant laquelle des signes supplémentaires de l’écriture Afáka étaient en cours de développement, un niveau intermédiaire (une phase préparatoire) fut instauré: LE NIVEAU PRE‑BASIQUE. À ce stade, les étudiants apprenaient exclusivement les 56 signes originaux conçus avant 1918. Après l’achèvement des signes supplémentaires en 2024, LE NIVEAU PRE‑BASIQUE fut officiellement supprimé.
IMPORTANCE DE LA CERTIFICATION RECENTE
Les six diplômés constituent la première génération, depuis l’époque de da Afáka lui‑même, à atteindre le niveau avancé 2. Leur décision de poursuivre au niveau 3 garantit non seulement la préservation de l’écriture, mais aussi sa transmission durable aux générations futures. La continuité de l’écriture Afáka est ainsi solidement assurée.
INDRUKWEKKEND DERDE SYMPOSIUM OVER HET AFÁKASCHRIFT
Door: Secretariaat Stichting Sabanapeti
Op 19 oktober 2025 vond het ‘Derde online Afáka-symposium’ plaats onder de titel:
“De missie van da Atumisi Afáka en de stand van zaken van het Afákaschrift.”
Tijdens een PowerPointpresentatie nam Edebukuman da André R.M. Pakosie de deelnemers mee in de boeiende geschiedenis van da Atumisi Afáka, die 56 unieke schrifttekens en diverse leestekens ontwierp voor het toen grotendeels analfabete Okanisi Marronvolk. De Edebukuman is het hoofd en de bewaker van het Afákaschrift, een rol die inhoudt dat hij toezicht houdt op het onderhoud en behoud van dit belangrijke culturele erfgoed. Da André R.M. Pakosie is, sinds de ontwerper van het Afákaschrift, da Atumisi Afáka, de vierde persoon die deze functie bekleedt. In 1993 volgde hij Edebukuman Alufaisi op.
Dankzij het Afáka-syllabeschrift konden de Okanisi Marrons die het destijds leerden lezen en schrijven, schriftelijk met elkaar communiceren.
Da Atumisi Afáka onderwees zowel mannen als vrouwen in het schrift. Binnen de Marroncultuur is kennisoverdracht een langdurig proces, waarbij geduld en voortdurende toetsing van intentie en voortgang essentieel zijn. Da Atumisi Afáka onderscheidde vier niveaus in het leerproces van het Afákaschrift:
- Niveau 1: Gericht op het leren lezen en schrijven van de tekens.
- Niveau 2: Verdieping, waarbij onder andere ongepubliceerde brieven van vroegere Bukuman worden bestudeerd.
- Niveau 3: Cursisten bekwamen zich als Afáka-docent. Na succesvolle afronding zijn zij bevoegd om zelfstandig les, workshops en lezingen te geven.
- Niveau 4: Exclusief voor de toekomstige Edebukuman, die door de zittende Edebukuman wordt gekozen en verder wordt opgeleid.
Sommige leerlingen van da Atumisi Afáka hielden het Afákaschrift levend door intensief te schrijven. Dankzij hun inspanningen werden historische gebeurtenissen, recepten en de namen van inwoners van verschillende dorpen uit die tijd in het schrift vastgelegd. Zo maakte da Alufaisi er een gewoonte van om tijdens vergaderingen aantekeningen in het Afáka te maken.
Helaas werd da Atumisi Afáka ernstig ziek, en het schrift werd niet op grote schaal omarmd door de Okanisi Marrons.
HOE DE BUITENWERELD IN AANRAKING KWAM MET HET AFÁKA-SCHRIFT EN HOE DE ROOMS-KATHOLIEKE KERK HET MISBRUIKTE
Toen een leerling van da Atumisi Afáka in het ziekenhuis lag, zag verpleger frater Bernard hem schrijven in en lezen uit een schrift. Geïntrigeerd bracht hij pater Morssink op de hoogte, die het Afákaschrift onmiddellijk zag als een geschikt middel om het katholieke geloof onder de Okanisi Marrons te verspreiden. Vanaf dat moment kregen de meeste Afáka-teksten een christelijke inhoud, waardoor veel Okanisi Marrons zich verder distantieerden van het schrift, de ontwerper en zijn leerlingen. Da Atumisi Afáka werd zelfs verstoten door zijn matrilineaire familie.
De oorspronkelijke, niet-christelijke teksten bleven (gelukkig) buiten het bereik van de witte buitenstaanders die met het schrift in aanraking kwamen. Deze teksten zijn tot op heden niet gepubliceerd. Een groot deel ervan werd destijds door de vroegere Bukuman en Edebukuman da Alufaisi overgedragen aan de huidige Edebukuman, da André R.M. Pakosie. Hij gebruikt deze documenten als studiemateriaal voor Afáka-studenten van niveau 2 en 3.
Na de dood van da Atumisi Afáka in 1918 liet pater Morssink zich door de Bukuman zonder toestemming van het traditionele gezag van de Okanisi Marrons naar de begraafplaats brengen, waar hij christelijke rituelen uitvoerde bij het graf van da Atumisi Afáka. Dit was een ernstige schending van de tradities van de Okanisi Marrons en werd als een diepe belediging ervaren. Vreemden – en in het bijzonder witte mensen – mochten in die tijd geen toegang krijgen tot een Okanisi Marron begraafplaats.
Als reactie op deze gebeurtenis verbood het Okanisi Marron traditionele gezag onder leiding van gaanman Amakiti het gebruik en de verspreiding van het Afákaschrift. Men vond dat de Bukuman door het schrift een gesloten groep waren gaan vormen en zich lieten gebruiken door de pater, waarmee zij de Marrontraditie ernstig schonden. Dit verbod duurde 56 jaar.
VERBOD OPGEHEVEN EN HEROPLEVING VAN HET AFÁKASCHRIFT
In 1974, op verzoek van André R.M. Pakosie, hief gaanman Gazon Matodja, toenmalige hoofd van de Okanisi Marrons, het verbod op het Afákaschrift op. Da Pakosie volgde vervolgens van 1975 tot 1977 een intensieve en diepgaande Afáka-opleiding bij de toenmalige Edebukuman da Alufaisi in het dorp Godoölo. Op 1 juli 1977 ontving da André R.M. Pakosie schriftelijk in het Afáka de titel van Bukuman uit handen van Edebukuman da Alufaisi, die hem tevens aanwees als zijn toekomstige opvolger. Da Pakosie kreeg de opdracht om het Afákaschrift verder te ontwikkelen en aanvullende Afákatekens te ontwerpen in overeenstemming met de oorspronkelijke visie en het oorspronkelijke doel van da Atumisi Afáka.
Na grondige studie begon da Pakosie in 1977 met het ontwerpen van aanvullende Afákatekens. In februari 2024, na 47 jaar van toegewijd en geduldig werk, voltooide hij zijn opdracht. Gedurende de laatste vier jaar van het project kreeg hij waardevolle ondersteuning van zes nieuwe Bukuman, die hij had opgeleid en die momenteel in de laatste fase van hun Afáka niveau 2-studie zitten.
Deze zes Bukuman vormden een klankbordgroep die de nieuwe tekens testte en feedback en advies gaf om de kwaliteit ervan te verbeteren en het draagvlak binnen de Afáka-gemeenschap te vergroten.
Het Afákaschrift is inmiddels aanzienlijk uitgebreid. Inclusief de oorspronkelijke 56 tekens van da Atumisi Afáka telt het nu meer dan 200 tekens. Het schrift is daardoor vrijwel compleet en efficiënter in gebruik.
Sinds de jaren 80 verschijnen Afákatekens op boten, kleding, huizen en schilderijen. Edebukuman da André R.M. Pakosie onderwees het schrift vanaf 1977 in Suriname, Frans-Guyana en sinds 1988 ook in Nederland.
Om officieel gecertificeerde Bukuman de kans te bieden om het Afákaschrift verder te bestuderen en hun kennis ervan up-to-date te houden, heeft Edebukuman da André R.M. Pakosie een besloten Facebookgroep opgezet met de naam “AFÁKA BUKUMAN”.
Daarnaast heeft hij in 2023 het digitale tijdschrift “AFÁKA KOLANTI” (Afáka-tijdschrift) opgericht, dat wordt verspreid onder de deelnemende officieel gecertificeerde Bukuman. Dit tijdschrift publiceert artikelen in het Afákaschrift die inzichten in het Afákaschrift uitleggen en verduidelijken. Elke deelnemende Bukuman is vrij om verhalen in Afáka te publiceren in het digitale tijdschrift “AFÁKA KOLANTI”.
OPROEP VAN DE EDEBUKUMAN TOT VERDIEPING EN
VERANTWOORDELIJKHEID
Tijdens zijn inleiding benadrukte Edebukuman da Pakosie:
“Het Afákaschrift is meer dan een verzameling tekens – het is een levend symbool van autonomie, cultuur en erfgoed. Ik roep iedereen op – en in het bijzonder de Marrons – om zich serieus te verdiepen in het Afákaschrift en respect te tonen voor de oorsprong ervan. Wie zich zonder deze basis, zonder gedegen kennis van zaken, als expert presenteert, zoals sommigen helaas doen, ondermijnt het werk en de missie van da Atumisi Afáka en het erfgoed van de Okanisi Marrons. Door het Afákaschrift grondig te leren, actief te gebruiken en zorgvuldig door te geven, dragen we bij aan het behoud van onze culturele identiteit en geven we da Atumisi Afáka’s gedachtegoed een levende toekomst.”
Aan het einde van het symposium sloot Edebukuman Pakosie af met de woorden:
“Leren is kennis.
Wie leert, begrijpt.
Wie begrijpt, bewaart.
En wie bewaart, bouwt voort op het fundament van de voorouders”.
De deelnemers kijken terug op een waardevol symposium en zien uit naar het vervolg.
REACTIES VAN DEELNEMERS:
- “Ik hoor weer nieuwe dingen die ik nog niet wist.”
- “Deze manier van leren is prettig, de stof blijft beter hangen.”
- “Mooi dat al met vijf mensen een Afáka-cursus op niveau 1 kan worden gevolgd.”
- “Het symposium was verhelderend, leerzaam en prachtig gepresenteerd.”